Ba nhà khoa học Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell (Mỹ) và Shimon Sakaguchi (Nhật Bản) đã được trao giải Giải Nobel Y Sinh năm 2025 nhờ khám phá về cơ chế giúp hệ miễn dịch duy trì trạng thái cân bằng — đủ mạnh để tiêu diệt tác nhân gây bệnh nhưng không vượt kiểm soát và tấn công chính cơ thể.
Theo thông báo của Hội đồng Giải Nobel tại Viện Karolinska (Thụy Điển), giải thưởng được trao cho công trình về “dung nạp miễn dịch ngoại vi” — tuyến phòng vệ thứ hai của cơ thể, giúp ngăn ngừa hệ miễn dịch tự trở thành mối đe dọa.
Trước đây, giả thuyết cho rằng quá trình loại trừ các tế bào miễn dịch “nhẹ tay” xảy ra chủ yếu ở tuyến ức (dung nạp trung ương). Tuy nhiên, thực tế nhiều bệnh tự miễn như viêm khớp dạng thấp hoặc tiểu đường tuýp 1 vẫn xuất hiện, cho thấy lý thuyết này chưa đầy đủ.
Bước ngoặt diễn ra từ giữa thập niên 1990, khi Shimon Sakaguchi phát hiện một nhóm tế bào T đặc biệt (CD4+CD25+) có khả năng “hãm phanh” phản ứng miễn dịch. Thí nghiệm với chuột bị loại bỏ nhóm này dẫn đến bệnh tự miễn, còn khi phục hồi lại thì hệ miễn dịch ổn định trở lại. Ông gọi nhóm này là tế bào T điều hòa (Tregs).
Đến đầu những năm 2000, Mary Brunkow và Fred Ramsdell xác định gene FOXP3 là yếu tố quyết định chức năng của Tregs — đột biến gene này gây ra hội chứng IPEX ở người, một bệnh tự miễn nghiêm trọng dẫn đến tổn thương đa cơ quan. Nghiên cứu sau đó thống nhất FOXP3 như “công tắc điều khiển” Tregs, từ đó khẳng định cơ chế dung nạp miễn dịch ngoại vi — nền tảng giúp cơ thể giữ được “sự cân bằng sinh học” tinh vi.
Giáo sư Olle Kämpe, Chủ tịch Ủy ban Nobel, nhận định: “Những phát hiện này đã thay đổi hoàn toàn cách chúng ta hiểu về hoạt động của hệ miễn dịch và lý do vì sao không phải ai cũng bị bệnh tự miễn”. Công trình không chỉ mang tính lý thuyết mà còn mở ra triển vọng ứng dụng rộng lớn: điều trị bệnh tự miễn, hỗ trợ ghép tạng và tối ưu hóa liệu pháp miễn dịch ung thư thông qua điều chỉnh hoạt động của Tregs.
Hiện trên toàn cầu đã có hơn 200 thử nghiệm lâm sàng đang phát triển các liệu pháp dựa trên cơ chế này. Mặc dù còn ở giai đoạn đầu, giới chuyên môn đánh giá rằng tương lai điều trị bệnh miễn dịch và ung thư đã tiến gần hơn bao giờ hết — nhờ vào “lá chắn an ninh sinh học” mà bộ ba nhà khoa học đã khám phá.
Nguồn: Báo Tin Tức và Dân tộc (TTXVN)
Tác giả: Tâm Hằng
Thời gian đăng: 08/10/2025 15:57
Link bài: https://baotintuc.vn/khoa-hoc-doi-song/nobel-2025-su-ky-dieu-cua-la-chan-an-ninh-sinh-hoc-20251008152637112.htm
